Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội: Vút cao cánh diều Bá Dương

 Xã Hồng Hà, huyện Đan Phượng, nằm dọc theo hữu ngạn sông Hồng, đoạn triền đê dài gần 1km như cánh diều ôm lấy vùng dân cư đông đúc phía Đông Bắc Hà Nội. Bá Dương Nội.

 Một trong những ngôi làng của xã nổi tiếng từ ngàn năm nay với thú làm diều và chơi diều. Cánh diều Bá không chỉ là thú vui, niềm tự hào của người Bá Dương mà còn là một nghi lễ tâm linh của những cư dân trồng lúa nước vùng đồng bằng châu thổ sông Hồng, bởi diều Bá tượng trưng cho sự may mắn, cánh diều càng lên cao thì mùa màng càng tươi tốt.

Huyền thoại diều Bá

Trong ánh nắng vàng ngọt lịm của buổi chiều quê yên bình, những tầng diều Bá đón gió thỏa sức chao lượn, bay cao về phía sông Nhị Hà. Dưới cánh đồng, lúa đang thì con gái. Trên trời, tiếng sáo du dương, vi vút bay xa. Người trên bờ đê nằm, ngồi ngắm diều bay và nghe tiếng sáo hòa âm thanh bình, thương mến. Thỉnh thoảng, đám đông huyên náo vang lên tiếng cười sảng khoái.

Diều sáo


Dẫn chúng tôi theo dọc con đường liên xã vào thăm ngôi làng Bá Dương Nội nổi tiếng, anh Đinh Văn Trường, cán bộ văn hóa xã Hồng Hà, vừa đi vừa từ tốn nói: Người Bá Dương quan niệm diều bay là biểu tượng của âm dương được điều hòa, diều nối đất với trời, nối cao với thấp. Cánh diều bay lên không trung là báo hiệu thời tiết tốt lành, thuận lợi cho người nông dân trong việc đồng áng. Tiếng sáo diều xua đi tà khí và bệnh dịch. Vì thế, ngoài ý nghĩa là phương tiện thăm dò thời tiết, cánh diều còn mang ý nghĩa tâm linh là cầu mong thời tiết khô ráo, trời quang mây tạnh để mưu sinh.

Có khá nhiều những câu chuyện vừa hư, vừa thực nhưng đầy tính nhân văn về sự tích chơi diều ở làng Bá. Theo những bậc tiền nhân, khi xưa tướng Nguyễn Cả, một dũng tướng dưới thời vua Đinh Tiên Hoàng, sau khi giúp vua dẹp loạn 12 sứ quân, thu giang sơn về một mối, dựng nền độc lập, ông đã từ quan về làng, cùng dân khai khẩn đất hoang trồng trọt. Và cũng chính ông đã dạy người dân nơi đây biết dùng tre bánh tẻ phơi nắng, vót chuốt cho đều, lấy nhựa sung, giấy bồi dán vào khung tre chơi trò thả diều. Còn Thần phả của làng lại cho rằng, nguồn gốc diều Bá có từ xa xưa lắm, trước cả năm 968, khi tướng Nguyễn Cả từ quan về làng. Diều có từ thời của Thần Linh Châu Thổ. Vì vậy hội diều làng Bá Dương được tổ chức tại đền Thần Linh Châu Thổ, chứ không phải đình ông Nguyễn Cả. Hội diễn ra vào ngày 15/3 âm lịch hằng năm.

Từ diều cánh mộc thủa sơ khai, người Bá Dương nghĩ ra nhiều loại diều khác như: cánh phản, cánh muỗm, cánh bầu. Rồi họ làm những ống sáo đơn, dàn sáo bằng ống tre, ống trúc gắn vào diều để khi bay lên tạo ra những âm thanh trầm bổng, yên bình. Đây chính là "đặc sản" của diều Bá bởi tiếng sáo đã đạt đến mức tinh tế: to, vang, âm thanh trầm bổng, ngân nga, có hồn, có nhịp, như bộc bạch cả tấm lòng của người nghệ sỹ. Tiếng sáo diều Bá Dương có bốn loại: tiếng chiêng (âm vang "bi, bi"); tiếng ốc (âm vang "đu đu"); tiếng chuông (âm vang "đô đô"); tiếng còi (âm vang "vo vo").

"Do phải tải cả một dàn sáo nên diều Bá thường có kích thước lớn hơn so với các loại diều khác. Hiện nay, diều Bá vẫn giữ được dáng cổ, có sải cánh mà không có đuôi, chỉ có chất liệu làm diều là thay đổi đôi chút. Dây diều được làm từ dây ni lông, dây gai, dây dù thay vì làm từ chất liệu tre, nên trọng lượng của diều nhẹ, càng dễ bay cao". Ông Nguyễn Ngọc Vụ, một người làng Bá có thâm niên chơi diều hơn nửa thế kỷ, giảng giải. Ông Nguyễn Gia Ðộ, nghệ nhân làm diều của làng Bá Dương Nội cũng cho biết: Người nào cũng có thể thả diều nhưng không phải ai cũng giỏi vì việc thả diều đòi hỏi một nghệ thuật. Muốn diều bay cao, phải hội tụ được các yếu tố như thời tiết tốt, không mưa, có gió, độ ấm không khí phải thấp. Từ xưa đến nay, diều cánh bầu, loại diều nhìn giống đuôi quả bầu, là đòi hỏi kỹ thuật làm diều và thả diều khó nhất. Khi diều no gió lên cao tới trên 2.000m, diều "đứng" lặng như tờ trên không trung, không bị chao đảo, trông như một mảnh trăng khuyết.

Mạch nước ngầm chảy mãi

Trong làng Bá Dương Nội, cánh diều như "ăn sâu" vào tiềm thức mỗi người. Ai cũng chơi diều từ thủa còn để chỏm. Niềm đam mê với diều được truyền từ đời này sang đời khác. Trẻ thơ, người lớn tuổi mê diều, những gia đình "ngũ đại đồng đường" đều rành cách làm diều.

Anh Nguyễn Văn Quyết, người có "thành tích" nhịn ăn, bỏ cả làm đồng để chơi diều, hồi tưởng: "Rời tay chân khỏi việc đồng áng là tôi lại vác diều ra bãi thả. Khoái nhất là thả diều vào những đêm thanh tĩnh lặng, có trăng sao, khi đó những tạp âm đời thường đã rời xa, tiếng sáo mới bộc lộ "tâm sự" của người chơi, nghe thật sướng!". Cũng giống với anh Quyết, hai thanh niên ở độ tuổi ba mươi Nguyễn Văn Cường và Đinh Văn Trường, cũng là những người tâm huyết và có thâm niên chơi diều trong làng. Và họ cũng như 5.000 người dân trong làng Bá, càng làm diều, càng thả diều thì càng mê mẩn và càng muốn cánh diều, tiếng sáo của mình hoàn thiện. Anh Cường tâm sự: "Bản thân tôi, mỗi khi phải suy nghĩ điều gì là tôi lại vác diều ra bãi để thả, những lúc đó tâm hồn thư thái trở lại. Và mỗi lần như vậy, càng nặng lòng hơn với cánh diều".

Trao đổi với chúng tôi, nghệ nhân Nguyễn Hữu Kiêm, chủ nhiệm Câu lạc bộ thả diều truyền thống Bá Giang cho biết: "Cánh diều đã gắn bó với người làng Bá Dương cả ngàn năm nay. Hiện nay, chúng tôi đã thành lập Câu lạc bộ diều truyền thống Bá Dương nhằm giữ gìn "gan ruột", tâm huyết, di sản văn hóa mà tiền nhân để lại. Câu lạc bộ đã thu hút ngày càng đông người tham gia. Đây là sân chơi mang tính cộng đồng, đoàn kết và lành mạnh, không phân biệt tuổi tác, nghề nghiệp. Chúng tôi muốn cánh diều dân giã nơi đồng quê mãi bay cao không chỉ ở Hồng Hà...". 

Anh Đinh Văn Trường, cán bộ văn hóa xã Hồng Hà, cũng cho biết: Những người dân làng Bá Dương Nội nói riêng và xã Hồng Hà nói chung đang háo hức một lòng hướng về Đại lễ kỷ niệm 1.000 năm Thăng Long - Hà Nội. Chúng tôi và các nghệ nhân trong Câu lạc bộ thả diều truyền thống Bá Giang họp bàn với nhau nhằm góp sức mừng đại lễ. Dự kiến, vào đúng 15/3 âm lịch năm 2010, làng Bá Dương tổ chức lễ hội thả diều - lễ hội thả diều lớn nhất ở miền Bắc được gìn giữ đến tận ngày nay - trẻ em xã Hồng Hà sẽ tự tay làm 1.000 cánh diều Bá mừng Thăng Long Hà Nội tròn 1.000 tuổi. Đồng thời, nếu được sự đồng ý của thành phố, tháng 8 âm lịch, chúng tôi tổ chức Liên hoan thả diều phía Bắc, diễn ra ngay trên bãi sông Nhị Hà.



<<< Quay lại
VỀ ĐẦU TRANG